Tot voor kort was het grootste deel van het projectgebied, als onderdeel van het domein de Merode, in belangrijke mate ontoegankelijk doordat het beheer grotendeels op houtproductie en intensieve jacht was toegespitst. Daarbij was het gebied hermetisch afgesloten voor het publiek en wetenschappelijk onderzoek. Hierdoor was er een totaal gebrek aan maatschappelijk draagvlak voor dit Natura 2000-gebied, noch was er een socio-economische verankering.
Sinds de aankoop van het domein de Merode door de Vlaamse Landmaatschappij hebben de Vlaamse, regionale en lokale partners gezamenlijk al verscheidene initiatieven genomen om het gebied bij het grote publiek bekend te maken en zo het draagvlak voor natuurherstel binnen het kader van het Natura 2000-netwerk te vergroten. Hierdoor is het aantal bezoekers en de organisatie van natuureducatieve activiteiten in het gebied recent sterk gestegen.
Naar impact toe kunnen recreanten onderverdeeld worden in twee groepen: ‘zachte’ recreanten zoals wandelaars, joggers, mountainbikers en ruiters enerzijds en ‘harde’ recreanten zoals motorcrossers en bestuurders van terreinwagens en quads.
Deze laatste hebben – zeker indien in groep – een zeer storende impact op de aanwezige fauna (in het bijzonder broedende vogels etc.) door lawaaihinder en zijn bijgevolg ongewenst in alle kwetsbare gebieden. De zachte recreanten vormen in principe geen bedreiging en worden dan ook aangemoedigd indien ze op de aangeduide paden blijven. Dit is echter niet steeds het geval. Wanneer – al dan niet bewust – kwetsbare zones be(t)reden worden, kan dit een rechtstreeks verstorend effect hebben op de aanwezige doelsoorten en –habitats.
Om tegemoet te komen aan de toenemende vragen van verschillende groepen gebruikers – elk met specifieke eisen – is het creëren van een maatschappelijk draagvlak van bijzonder groot belang. Op die manier kan een echte maatschappelijke verankering van Natura 2000, en de inspanning die er voor nodig zijn om het behoud en herstel van dit Europese netwerk van habitats en soorten te waarborgen, bekomen worden.
Uit een studie van de Universiteit Gent en de Artevelde Hogeschool over draagvlak bij natuurontwikkelingsmaatregelen, in kader van het Vlaams Impulsprogramma Natuurontwikkeling (VLINA), bleek immers dat het maatschappelijk draagvlak voor het behoud en herstel van bijzondere habitats en soorten door middel van natuurinrichting/natuurontwikkeling groter is dan gedacht. Toch bleek uit deze analyse ook dat er bij de verschillende doelgroepen veel nood is aan meer informatie en betere communicatie.
De kansen voor het uitbouwen van een groot maatschappelijk draagvlak worden in Vlaanderen vaak onvoldoende benut. Er is nood aan betere informatie (bijvoorbeeld onder de vorm van brochures, folders, infoborden en lokale voorlichtingsvergaderingen) en goede natuurgerichte ontsluiting zodat bezoekers echt ‘ontvangen’ kunnen worden en meer betrokkenheid krijgen. De vereniging Natuurpunt kan hier een bijzondere dimensie aan toevoegen door via een lokaal netwerk van vrijwilligers en reservatenteams het draagvlak en de actieve participatie bij omwonenden te stimuleren.
Op die manier kan een echte maatschappelijke verankering van Natura 2000, en de inspanning die er voor nodig zijn om het behoud en herstel van dit Europese netwerk van habitats en soorten te waarborgen, bekomen worden.